برداشت‌های غیرمجاز از منابع آب زیرزمینی و تلاش برای حفظ ذخایر آبخوان‌ها، انسداد چاه‌های غیرمجاز را به یکی از محورهای مدیریت منابع آب در استان تهران تبدیل کرده است؛ به گونه‌ای که طی دو سال گذشته بیش از ۵۶۰۰ حلقه چاه غیرمجاز با دستور قضایی مسدود و حجمی بالغ بر ۱۰۰ میلیون متر مکعب آب در آبخوان‌ها حفاظت شد.
مهر ملت نیوز – برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی در کنار حفر و بهره‌برداری از چاه‌های غیرمجاز فشار مضاعفی بر آبخوان‌های کشور وارد می کند، مسئله‌ای که علاوه بر کاهش ذخایر آبی می‌تواند پیامدهایی مانند افت کیفیت آب و فرونشست زمین را به دنبال داشته باشد. در این میان استان تهران با مسئله برداشت غیرمجاز از منابع آب زیرزمینی مواجه است و مقابله با این چاه‌ها در کنار کنترل برداشت از منابع مجاز از جمله اقدامات مورد توجه برای حفاظت از ذخایر آبی به شمار می‌رود.
در این باره راما حبیبی- معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای استان تهران اعلام کرده است که طی سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ بیش از ۵۶۰۰ حلقه چاه غیرمجاز در این استان با دستور قضایی پر شده و با اجرای این اقدام حجمی بالغ بر ۱۰۰ میلیون مترمکعب آب در آبخوان‌ها حفاظت شده است.
چاه‌های غیرمجاز چگونه شناسایی می‌شوند؟
حبیبی با اشاره به روش‌های شناسایی چاه‌های غیرمجاز در استان تهران توضیح داده است که این فرایند از سه طریق آمارگیری دوره‌ای، گشت و بازرسی و گزارش‌های مردمی انجام می‌شود.
به گفته وی در روش اول اکیپ‌های آمارگیری در سراسر استان فعالیت می‌کنند و اطلاعات تمامی منابع آبی مجاز و غیرمجاز را ثبت می‌کنند. این آمارگیری هر چهار سال یک‌بار انجام می‌شود و در صورت نیاز، فاصله آن به دو سال کاهش می‌یابد.
اما فعالیت اکیپ‌های گشت و بازرسی دومین روش شناسایی این چاه‌هاست؛ در حال حاضر ۳۸ اکیپ بازرسی در روستاها و شهرهای استان تهران به‌طور مستمر گشت‌زنی می‌کنند و در صورت مشاهده حفاری غیرمجاز یا دریافت گزارش در این زمینه برای پیگیری موضوع وارد عمل می‌شوند. همچنین گزارش‌های مردمی نیز سومین مسیر شناسایی چاه‌های غیرمجاز است به این صورت که شهروندان می‌توانند موارد مشکوک را از طریق سامانه ۱۲۲ سامانه رسیدگی به اخبار و شکایات آب و فاضلاب گزارش دهند.
چه کسانی مجاز به برداشت از منابع آب هستند؟
منابع آبی به دو بخش سطحی و زیرزمینی تقسیم می‌شوند و بهره‌برداری از هر یک تابع ضوابط مشخصی است. در منابع آب زیرزمینی دارندگان پروانه بهره‌برداری از چاه مجاز به برداشت هستند و در منابع آب سطحی نیز افرادی که از گذشته حقابه‌بر رودخانه‌ها بوده‌اند می‌توانند از سهم خود استفاده کنند. قنوات و چشمه‌ها نیز از جمله منابع آب زیرزمینی محسوب می‌شوند که صاحبان حقابه مجازند بر اساس حقابه خود از آن‌ها بهره‌برداری کنند.
هدف‌گذاری برای پر کردن ۳۰۰۰ حلقه چاه غیرمجاز
در ادامه اقدامات مربوط به حفاظت از منابع آب زیرزمینی برای سال جاری پر کردن حدود ۳۰۰۰ حلقه چاه غیرمجاز هدف‌گذاری شده است؛ این اقدام در کنار توسعه استفاده از کنتورهای هوشمند با هدف کنترل برداشت از منابع آب و جلوگیری از بهره‌برداری غیرمجاز دنبال می‌شود. در سطح ملی هم برنامه هفتم توسعه اهدافی را برای صرفه‌جویی و مدیریت مصرف آب تعیین کرده است، بر این اساس کاهش ۱۵ میلیارد مترمکعبی برداشت آب در سطح کشور هدف‌گذاری شده و در بخش کشاورزی میزان برداشت باید به ۶۵ میلیارد مترمکعب کاهش یابد.
با توجه به فشار واردشده بر منابع آب زیرزمینی انسداد چاه‌های غیرمجاز به‌تنهایی نمی‌تواند پاسخگوی همه چالش‌های موجود در این حوزه باشد و کنترل برداشت از چاه‌های مجاز، توسعه کنتورهای هوشمند و نظارت مستمر بر میزان مصرف نیز اهمیت دارد. مجموعه این اقدامات در صورت اجرای مستمر و هماهنگ می‌تواند به مدیریت بهتر منابع آب زیرزمینی و کاهش فشار بر آبخوان‌ها کمک کند.
