کیکاووس خاکلی
مرگ و از دست دادن عزیزان، یکی از تلخترین و دشوارترین اتفاقات زندگی انسان است. خانوادهای که با فقدان پدر، مادر، فرزند یا یکی از نزدیکان خود روبهرو میشود، در نخستین روزهای مصیبت، بیش از هر چیز به همدردی، آرامش و حمایت اطرافیان نیاز دارد. با این حال، متأسفانه در جامعه ما گاهی رسمهایی شکل گرفته که به جای کاهش آلام بازماندگان، بار دیگری از مشکلات و هزینهها را بر دوش آنان میگذارد.
در شرایطی که گرانی و تورم، تهیه مایحتاج اولیه زندگی را برای بسیاری از خانوارها دشوار کرده و قدرت خرید مردم کاهش یافته است، هزینههای مربوط به کفن و دفن، مراسم سوگواری و پذیرایی از مهمانان نیز به مشکلات خانوادههای داغدار اضافه میشود.
گاهی بازماندگان احساس میکنند موظفاند برای شرکتکنندگان در مراسم، ناهار یا شام تهیه کنند. رسمی که در بسیاری از موارد هیچ تناسبی با توان مالی خانواده ندارد. برخی برای انجام این کار ناچار به گرفتن وام، قرض کردن پول یا سفارش غذا به صورت نسیه از رستورانها و آشپزها میشوند. بدهیهایی که ممکن است تا ماهها و حتی سالها پس از مراسم، همچنان بر دوش آنان باقی بماند.
پرسش اساسی اینجاست:
آیا خانوادهای که عزیزی را از دست داده و با غم و اندوه فراوان دستوپنجه نرم میکند، باید برای پذیرایی از دیگران نیز متحمل چنین هزینههایی شود؟

از سوی دیگر، نباید از این واقعیت غافل شد که گاهی برخی افراد نیز به جای حضور برای تسلی خاطر بازماندگان و ابراز همدردی، بیشتر به پذیرایی و صرف غذا توجه دارند. چنین نگرشی، هرچند ممکن است در همه افراد صدق نکند، اما نشاندهنده فاصله گرفتن برخی مراسم از فلسفه اصلی سوگواری است.
از منظر دینی نیز باید توجه داشت که پذیرایی مفصل و برگزاری ناهار و شام برای شرکتکنندگان در مراسم ترحیم، واجب شرعی نیست. در آموزههای اسلامی، کمک به خانواده مصیبتدیده و تهیه غذا برای آنان از سوی خویشاوندان و همسایگان مورد سفارش قرار گرفته است؛ یعنی به جای آنکه صاحب عزا پذیرای دیگران باشد، اطرافیان باید باری از دوش او بردارند.
البته اطعام و خیرات به نیت شادی روح درگذشتگان، امری پسندیده است، اما نباید به تشریفاتی اجباری و هزینهای تحمیلی برای بازماندگان تبدیل شود.
اکنون زمان آن رسیده است که خانوادهها، بزرگان محلات، روحانیون، فعالان فرهنگی و اجتماعی و رسانهها برای اصلاح این رسم نامناسب همت کنند و فرهنگ تازهای را جایگزین آن سازند. فرهنگی که در آن حضور در مراسم ترحیم به معنای همدردی و همراهی باشد، نه انتظار پذیرایی و صرف غذا.
چه بهتر است بهجای سفارش غذا و تحمیل مخارج سنگین، اگر کسی قصد خیرات دارد، با رضایت و توان مالی خود، مبلغی را برای کمک به نیازمندان اختصاص دهد یا هزینه آن را در اختیار خانوادههای کمبضاعت قرار دهد.
همچنین شایسته است شرکتکنندگان در مراسم، با پرهیز از هرگونه انتظار برای پذیرایی، به خانواده داغدار این اطمینان را بدهند که حضورشان صرفاً برای ابراز همدردی است.
فراموش نکنیم که ارزش انسانها به میزان پذیرایی و سفرههای رنگین مراسم آنان نیست. احترام به درگذشتگان نیز با هزینههای سنگین و بدهکار کردن بازماندگان سنجیده نمیشود.
بیاییم این فرهنگ را نهادینه کنیم که داغ از دست دادن عزیزان برای خانوادهها کافی است. دیگر نباید با تحمیل هزینههای غیرضروری، رنجی تازه بر اندوه آنان بیافزاییم.
شاید یکی از زیباترین شکلهای احترام به متوفی آن باشد که به جای برگزاری مراسم پرهزینه، دست خانواده داغدار را بگیریم و اجازه ندهیم غم فقدان عزیزشان با نگرانی از بدهیها و مخارج سنگین، به دردی ماندگار تبدیل شود.









