رشت، یکی از شهرهای تاریخی و فرهنگی ایران، چند روز پیش میزبان آیین گرامیداشت روز جهانی بناها و محوطههای تاریخی بود؛ مراسمی که امسال با نگاهی متفاوت برگزار شد و موضوع آن تنها حفاظت از بناها و آثار تاریخی نبود، بلکه مفهومی گستردهتر از میراث فرهنگی را دربرمیگرفت؛ مفهومی که در عنوان این مراسم، «تمامیت جغرافیایی ایران» را بهعنوان ارزشمندترین میراث ملی و تمدنی معرفی میکرد.
به گزارش مهر ملت نیوز به نقل از خبرنگار ایلنا، همایش روز جهانی بناها در شرایطی برگزار شد که کشور همچنان در حال بررسی پیامدهای جنگ ۴۰ روزه اخیر و آسیبها و تهدیدهایی است که متوجه آثار تاریخی، موزهها و هویت فرهنگی ایران شده است. در چنین فضایی، سخنان مصطفی پورعلی، مدیرکل پیشین امور پایگاه های ملی و جهانی و استاد فعلی دانشگاههای گیلان، بیش از دیگر بخشهای مراسم مورد توجه قرار گرفت. او در سخنان خود تلاش کرد مفهوم میراث فرهنگی را از محدوده بناها، محوطهها و اشیای تاریخی فراتر برده و آن را با سرزمین، هویت ملی و تجربه تاریخی همزیستی ایرانیان پیوند بزند.
این کارشناس ارشد میراثفرهنگی در گفتگوی اختصاصی با ایلنا، با اشاره به عنوان این همایش گفت: انتخاب این نامگذاری با هدف یادآوری یک نکته مهم انجام شده است؛ اینکه تمامیت جغرافیایی ایران امروز مهمترین میراث فرهنگی ما به شمار میرود.
او توضیح داد: شکلگیری ایران نتیجه کنار هم قرار گرفتن اقلیمهای گوناگون، فرهنگهای متنوع و مردمانی با پیشینههای متفاوت است.
به گفته این کارشناس میراث فرهنگی، ایران در طول قرنهای متمادی بر پایه اندیشهورزی، شعور تاریخی و اراده مردمانی ساخته شده که زیستن در کنار یکدیگر را انتخاب کردهاند.
پورعلی افزود: همین توانایی در ساختن وحدت از دل تفاوتها، خود یکی از بزرگترین دستاوردهای تمدنی ایران است؛ دستاوردی که باید همانند آثار تاریخی و میراث مادی از آن حفاظت شود.
تجربه کمنظیر همزیستی اقوام و فرهنگها در ایران
این استاد دانشگاه در ادامه سخنان خود تأکید کرد: تشکیل یک جامعه یا ملت بر پایه یک قوم واحد، امری سادهتر از ساختن کشوری متشکل از اقوام و فرهنگهای مختلف است.
او با اشاره به تجربه برخی کشورهای منطقه گفت: آنچه ایران را در تاریخ متمایز کرده، توانایی آن در حفظ همبستگی ملی در عین تنوع قومی، زبانی، مذهبی و فرهنگی بوده است.
به گفته پورعلی، در ایران مردمانی با ادیان و اقوام مختلف در کنار یکدیگر زندگی کردهاند، از این همزیستی رشد یافتهاند و تمدنی بالنده را شکل دادهاند. این تجربه، سرمایهای بزرگ و بخشی مهم از میراث تمدنی ایران محسوب میشود.
تهدیدی فراتر از تخریب بیش از۱۴۰ اثر تاریخی
پورعلی در بخش دیگری از سخنان خود به جنگ تحمیلی اخیر اشاره کرد و گفت: در جریان این درگیریها تنها ۱۴۰ اثر تاریخی ایران در معرض تهدید قرار نگرفت، بلکه تمامیت جغرافیایی ایران بهعنوان مهمترین میراث کشور هدف تهدید بود.
او با این بیان، نگاه تازهای به موضوع حفاظت از میراث فرهنگی ارائه کرد؛ نگاهی که براساس آن، «دفاع از سرزمین» و «انسجام ملی» نیز بخشی از صیانت از میراث فرهنگی است. از این منظر، اگر بناها و محوطههای تاریخی نشانههای مادی تمدن ایران هستند، «ایران یکپارچه» مهمترین نماد زنده آن تمدن به است.
نقد نگاههای تجزیهطلبانه
مدیرکل سابق دفتر ثبت آثار تاریخی و عضو فعلی هیات علمی دانشگاه گیلان همچنین با اشاره به برخی دیدگاههای تجزیهطلبانه تأکید کرد: کسانی که این مسیر را دنبال میکنند، از درک عمیق تاریخ و تمدن ایران غافل ماندهاند.
او گفت: کنار هم بودن اقوام ایرانی نه یک اتفاق موقت، بلکه نتیجه انتخابی آگاهانه در طول قرون بوده است. جامعه ایرانی در طول تاریخ آموخته که چگونه تفاوتها را بپذیرد، از تعارضها عبور کند و کلیتی پایدار بسازد.
به گفته او، همین تجربه تاریخی است که امروز باید آگاهانه حفظ و تقویت شود.