مهر ملت نیوز – باجگیران شهری در محدوده شهرستان قوچان در استان خراسان رضوی و نقطه صفر مرزی بین ایران و ترکمنستان است که در ۷۷ کیلومتری شمال قوچان قرار دارد . بر اساس آمار سال ۱۳۹۸ این شهر دارای نزدیک به ۵۰۰ نفر جمعیت میباشد. فاصله این شهر تا عشق آباد پایتخت ترکمنستان ۳۲ کیلومتر میباشد.
باجگیران بعنوان یک شهر مرزی ضمن محل صادرات و واردات کالا بعنوان مسیر مسافری بسیار مهم نیز تلقی میشود.مردم باجگیران اکثراً به کُردی تکلم می‌نمایند،عده ای هم به زبانهای کرمانچ وفارسی صحبت می‌کنند. کارمندان دولتی باجگیران اکثراً از شهرهای همجوار خصوصا قوچان می آیند.
اهالی باجگیران که از تیره کوم کلانلو میباشند بخشی از آنها به دامداری و عده ای هم از یُمن وجود مرز به ارائه کالاهای وارداتی و بخشی هم به کارهای روزمره مشغول هستند .
شاید برای شما هم سئوال پیش آیدکه چرابه این منطقه باجگیران میگویند، در تاریخ منطقه آمده است، هنگامیکه گمرکات ایران در مرز عشق آباد به بلژیک ها واگذار شد ، در روستای بَردَر ( تقریبا ۸ کیلومتری غرب باجگیران ) نیز گمرکی ایجاد شد و اداره گمرکات اقدام به استخدام افرادی بااسب و تفنگ کرد تا سهم گمرک را که از مرز ایران خارج میشد را میگرفتندو آوازه(باجبگیرها) در تمام منطقه پیچید، هنگامیکه محل گمرک از روستای بَردَر به محل باجگیران انتقال یافت و چون نام این محل نیز ازمامورین باج بگیرها گرفته شده بود در نتیجه این محل باجگیران نام گرفت .
محل گمرک ابتداساختمان حاتم بیک، سپس کاروانسرای حاجی قربان وپس ازآن به محل فعلی که با کمک آلمانی ها احداث شده است منتقل شد . قسمت مسافری گمرک باجگیران در نقطه صفر مرزی بصورت شبانه روزی فعال است و بخشی از گمرک نیز در قسمت بازارچه مشترک مرزی میباشد که غیراز روزهای سه شنبه باقی روزها فعال است . بازارچه باجگیران ایران با بازارچه گودان کشور ترکمنستان بصورت کاملا مشترک و قرینه با غرفه ها و سطح دسترسی یکسان فعال میباشند و امکانات نسبتاً قابل قبولی در این بازارچه وجود داردکه تقریبا میشود گفت : این بازارچه یکی از ۴ بازارچه های فعال کشور قلمداد میشود.
طبق گفته کسبه روزانه ۲۰۰ الی۳۰۰ گردشگر ترکمن وارد بازارچه می‌شوند و از آنجا که ارزش پول آنها نسبت به پول ما بیشتر است صادرات خوبی ازقبیل فرش، موکت، پلاستیک،کفش،پارچه و مصنوعات فلزی راداریم و از آنطرف کالاهای ترکمنی شامل پارچه جین،پارچه نخی، متقال، روفرشی ، روتختی و پتوی مسافرتی وارد و کالاهایی از قبیل پوشاک ، لوازم برقی ، تنقلات و… درحدمحدود توسط مسافران و گردشگران ایرانی از بازارچه آنها خریداری میشود. طبق اظهارات برخی ازکسبه در بازارچه هرغرفه برای ۴نفراز جهت
درآمد قابل قبول نیست.
آنان میگویند، هر چند که بازاررونق گذشته رانداردولی ازآنجا که ارزش منات نسبت به ریال ایران بالاتراست (هر منات ترکمنستان ۱۴۰هزار ریال) خریدکالاهای ایرانی برای ترکمنها بسیار پرسود بوده و خریدمیکنند. باجگیران ازنظرتاریخی دارای اهمیت است ،از آنجا که یکی از قدیمی ترین گمرکهای ایران در این منطقه قرار داشته است ، انبارهای قدیمی گمرک باجگیران در دهستان دولتخانه، شرق شهر، همچنان وجودداردکه بعنوان میراث تاریخی منطقه حفظ میشود.درحال حاضربیش از ۴۵ غرفه در بازارچه مرزی ایران فعال هستندکه هر غرفه مشترکاً توسط ۳ الی ۴شریک اداره میشود.
در کنار این بازارچه شهر باجگیران نیز با توجه به تردد ترکمنان همانند شهرهای مرزی کردستان از جهت اقتصادی حال و هوای خاصی پیدا کرده بود و میزبان تجار و بازرگانان و کسبه های شهرهای همجوار و برخی از شهرهای دیگر استانها شده بود .
چندسالی بود جهت تهیه کالا به باجگیران تردد داشتم ، جنب و جوش خاصی در شهر حاکم بود ، عده ای از ترکمنان ساکن ترکمنستان چمدان به دست با انواع محصولات سفارش کسبه باجگیران وارد شهر شده و کالاهای خود را بفروش می رساندند وبه همان نسبت و شاید بیشتر از مغازه های موجود خرید انجام داده و همان روز برمی‌گشتند.
بر همین اساس کسبه شهر نیز برای خود برنامه ریزی کرده و کالاهای مختلف از شرکت‌های ایرانی خریداری و به ترکمنان می فروختند و رضایتمند از فروش خود و به همان نسبت ترکمنان نیز از ورود خود به ایران و باجگیران و فروش کالاهای خود و خرید کالاهای ایرانی بسیار راضی تر از ایرانیان بودند.
بابت این دادوستدهای مرزی شهر باجگیران مردمش حال و هوای خاصی پیدا کرده و امیدواری به زندگی در آنها افزایش یافته بود و بر همین اساس،هر کسی در کنار منازل خود در خیابان اصلی شهر مغازه ای ایجاد کرده و کار و کاسبی خاصی راه انداخته و از همین راه رونق خاصی را به اقتصاد شهر داده بودند .
بعد از مدتی مجددا سفری به باجگیران داشتم ، اصلا باور کردنی نبود بسیار خلوت و ساکت ،ساعت ۱۰ صبح پرنده هم پر نمیزد ،گفتم شاید ایام تعطیلی است، ساعتی گذشت ، باز همانگونه که دیده بودم ساکت و خلوت ، گویی به شهر ارواح وارد شده بودم .
چند نفری درکنار سوپر مارکتی نشسته بودند ، به میان آنها رفته و علت را جویا شدم که حرفهایی برای گفتن داشتند : یکی از آنان گفت : از روزیکه آمریکا و اسرائیل به ایران حمله کردند متاسفانه ترکمنستان مرز خود را به روی کسانیکه از این مرز تردد داشتند مسدود کرد ، الان حدود هفت ماه است که هیچ جنبنده ای از ترکمنستان وارد باجگیران نمی‌شود، زندگی ما هم از ورود ترکمنها و کالاهای وارداتی و هم از خرید کالاهای ایرانی توسط آنها تامین میشد و شهر باجگیران رونق خاصی را پیداکرده بود ولی الان بیش از هفت ماه است که متاسفانه مرز آنها بسته و با توجه به گرانی و تورم در کشور خودمان و از طرف دیگر کسادی بازار همه کسبه ها مغازه های خود را بستند و عملا دیگر هیچ نوع فعالیتی ندارند .
یکی دیگر از اهالی گفت : وجود بازارچه مرزی موجب شده گهگاه برخی از مردم شهرهای استان خراسان رضوی به این شهر سفر کنند و از بازارچه خرید کنند که این به اقتصاد مردم شهر و کسبه ها هیچ توفیری ندارد .
راننده تاکسی میگفت : وقتی مسافر ترکمنستان نیست ، ترددی هم وجود ندارد و عملا الان بیش از هفت ماه است که از جیب مبارک و پس اندازمان میخوریم و حتی پول بنزین مصرفی را هم نمی‌توانیم تامین کنیم .
هرکسی از هر دری میگفت ، پیرمردی بشوخی و با طعنه گفت:اسم این شهر باجگیران است ، گذشته آن برای همه مشخص است ، وی افزود: در حال حاضر اینجا ، تبدیل به شهر شده ولی از امکانات شهری محروم است ، بعد از مدتهاباتوجه به ترددترکمنان مسئولان شهر باجگیران ، کارهایی را آغاز کردندکه مردم به ماندن در این شهر امیدوار شدند ولی الان متاسفانه تخم سکوت و انزوا در این شهر پاشیده اند ، گویی هیچ جنبنده ای در این شهر زندگی نمی‌کند، کاسبی نیست ،یعنی نان نداریم .
اگر چند ماه دیگر این مرز به این صورت بسته بماند، متاسفانه باید شهر را ترک کرده و جهت تهیه یک لقمه نان حلال به نقطه ای دیگر برویم که این برای ما اهالی خیلی سخت است .
اینان میگفتند : بزرگترین مشکل ما تبعیض و عدم توجه مسئولان قوچان نسبت به مردم باجگیران و معیشت آنهاست .
غرفه داران از برخورد سلیقه ای برخی مسئولان گمرک گفتند که هر از گاه با موانع خاصی که سر راه معدود کسبه ها و غرفه داران می‌گذارند کار را برای آنها دشوار می‌کنند.
یکی دیگر از معضلاتی که گریبانگیر کسبه های باجگیران هست وجود سرمایه و اجناس آنهاست که پس از بسته شدن مرز در داخل مغازه ها دپو شده و در حال فاسد شدندبوده و یا انقضای تاریخ مصرف آنها فرارسیده و عملا سرمایه ها رو به نابودی هست .
این غرفه داران همچنان گفتند : عده ای از مرزنشینان باجگیران باهمکاری برخی مسئولان و افراد با نفوذ مستقیماً وارد تجارت سیگار شدن که این برخلاف قوانین کسب و‌کار تجارت است ، اینکار عملا یک رقابت نابرابر با کسبه و غرفه داران است که ما کسبه را نابود کرده است ، ما از مسئولان جمهوری اسلامی استدعا داریم به داد این مردم و کسبه ها برسند ، با مسئولان ترکمنستان رایزنی کرده و در جهت بازگشایی مرز تردد ، اقدامات لازم را انجام دهند و مردم این شهر را از بدبختی و رکود بازار برهانند، کاری کنند شهر باجگیران مجدداً به روزهای شکوفایی خود بازگشته و مردم را به زندگی در این شهر امیدوار کنند .
این واقعیتی است که مردم از باجگیران گفتند و ماهم به عینه دیدیم و شنیدیم و قول دادیم تا حرفهای آنها را بگوش مسئولان برسانیم تا شاید با همت مسئولان د‌و کشور جمهوری اسلامی ایران و ترکمنستان با بازگشایی مرز ، باجگیران همانند سالهای گذشته رونق و شکوفایی را به روی خود ببیند .
همانطور که ذکر شد ؛
باجگیران شهری است که بخش قابل توجهی از اقتصاد و معیشت مردم آن با مرز ترکمنستان و رفت‌وآمدهای مرزی گره خورده است. ازاین‌رو، با توجه به توقف بیش از هفت ماه یا محدودیت در فعالیت مرز، آثار خود را خیلی زود در بازار و زندگی روزمره مردم نشان داده است .
امروز رکود بازار و کاهش رفت‌وآمد، بیش از همه کسبه و صاحبان واحدهای صنفی را تحت فشار قرار داده است. مغازه‌ای که روزگاری با حضور مسافران و فعالان مرزی رونق داشت، با توجه به ممنوعیت تردد با عدم وجود مشتری، فروش و درآمد مواجه شده ؛ اما هزینه‌های اجاره، مالیات، قبوض و سایر هزینه‌های زندگی همچنان پابرجاست.
ادامه این شرایط می‌تواند زنجیره‌ای از مشکلات اقتصادی را به دنبال داشته باشد؛ازکاهش درآمدخانوارها و افزایش بدهی کسبه گرفته تا تعطیلی اکثر واحدهای صنفی، کاهش اشتغال و مهاجرت نیروهای جوان. در شهری کوچک مانند باجگیران، چنین پیامدهایی می‌تواند آثار اجتماعی بیشتری نیز داشته باشد.
مرز برای مردم باجگیران تنها یک گذرگاه جغرافیایی نیست؛ بخشی از چرخه اقتصادی و منبع درآمد آنان است. بنابراین رونق دوباره فعالیت‌های مرزی و ایجاد شرایط مناسب برای تجارت، تردد وفعالیت بازار، می‌تواند نقش مهمی در بازگشت رونق اقتصادی به شهرداشته باشد.
انتظار مردم این است که مسئولان، مشکلات مرزی باجگیران را صرفاً یک موضوع اداری و گمرکی نبینند، بلکه آن را به‌عنوان مسئله‌ای مستقیم در ارتباط با معیشت مردم، اشتغال، آینده کسبه و ماندگاری جمعیت در این شهر مرزی مورد توجه قرار دهند.
باجگیران برای زنده ماندن بازار خود بیش از هر چیز به مرزی فعال، رفت‌وآمدی روان و تصمیماتی نیاز دارد که رونق اقتصادی مردم را به همراه داشته باشد.
یاد آور میشوم که اهالی ترکمنستان با تهیه ویزای سه ماهه هر روز و بدلخواه خود با کالاهای چمدانی وارد باجگیران می شدند و پس از فروش کالاهای خود و خرید کالاهای ایرانی ، همان روز از باجگیران خارج می شدند و همین امر باعث رونق و شکوفایی باجگیران شده بود .
گنبد کاووس – کیکاووس خاکلی